Somatyczne objawy depresji.

Somatyczne objawy depresji to dolegliwości odczuwane w ciele, na przykład zmęczenie, bóle, problemy ze snem czy kłopoty z pamięcią. Depresja kojarzy się przede wszystkim ze smutkiem. U wielu osób zaczyna się jednak od ciała, a nie od nastroju. Dlatego bywa długo nierozpoznana. Poniżej wyjaśniam, jakie objawy mogą się pojawić, skąd się biorą i kiedy warto szukać pomocy.

Czym są somatyczne objawy depresji?

Słowo somatyczny oznacza „dotyczący ciała”. Somatyczne objawy depresji to więc te, które odczuwa się fizycznie, a nie wyłącznie jako zmianę nastroju czy myślenia. Co ważne, nie są wymyślone. Depresja wpływa na sen, apetyt, poziom energii i odczuwanie bólu, więc ciało naprawdę reaguje. Szerzej o samym pojęciu piszemy w artykule Somatyczny – co to znaczy?

Badania pokazują, że takie objawy są bardzo częste. W międzynarodowym badaniu prowadzonym w podstawowej opiece zdrowotnej około dwie trzecie pacjentów z depresją zgłaszało się do lekarza wyłącznie z powodu dolegliwości fizycznych.

Jakie są somatyczne objawy depresji?

Z mojego doświadczenia klinicznego wynika, że objawy różnią się u poszczególnych osób, ale najczęściej powtarzają się te same obszary.

Zmęczenie i brak energii

To jeden z najczęstszych objawów. Zmęczenie nie mija po odpoczynku, a proste czynności, takie jak prysznic czy zakupy, wymagają ogromnego wysiłku. Więcej na ten temat piszemy w tekście o zmęczeniu psychicznym.

Problemy ze snem

Depresja może powodować bezsenność, częste wybudzanie się nad ranem albo przeciwnie, nadmierną senność. Co więcej, sen często nie przynosi regeneracji.

Bóle

Bóle głowy, pleców, mięśni czy brzucha należą do najczęściej zgłaszanych somatycznych objawów depresji. Związek działa w obie strony. Depresja nasila odczuwanie bólu, a przewlekły ból zwiększa ryzyko depresji.

Zmiany apetytu i masy ciała

Niektóre osoby tracą apetyt i chudną. Inne jedzą więcej, zwłaszcza słodycze, i przybierają na wadze.

Kłopoty z pamięcią i koncentracją

Choć nie dotyczą bezpośrednio ciała, często zalicza się je do somatycznych objawów depresji. W depresji trudniej się skupić, zapamiętywać i podejmować decyzje. Niektórzy opisują to jako „mgłę w głowie”. O podobnych trudnościach piszemy w artykule Gdzie są moje okulary, czyli zaburzenia pamięci.

Spowolnienie lub niepokój ruchowy

Ruchy i mowa mogą stać się wolniejsze. U części osób pojawia się natomiast wewnętrzny niepokój i trudność z usiedzeniem w miejscu.

Inne objawy z ciała

Do somatycznych objawów depresji należą też spadek libido, dolegliwości trawienne, uczucie ciężkości ciała czy kołatanie serca.

Dlaczego depresja daje objawy z ciała?

Depresja nie dotyczy tylko emocji. Wpływa również na układ nerwowy, hormonalny i odpornościowy. Zmienia się między innymi regulacja snu, reakcja na stres i sposób, w jaki mózg przetwarza sygnały bólowe. Dlatego somatyczne objawy depresji są realnym skutkiem choroby, a nie „przesadą”.

Ponadto część osób łatwiej mówi o bólu niż o smutku. W wielu rodzinach o emocjach się nie rozmawia, więc człowiek zauważa przede wszystkim to, co dzieje się w ciele.

Depresja maskowana – czy to osobna choroba?

Określenie depresja maskowana opisuje sytuację, w której somatyczne objawy depresji wysuwają się na pierwszy plan, a obniżony nastrój jest mało widoczny. To jednak termin potoczny, a nie osobna diagnoza. Współczesne klasyfikacje nie wyróżniają takiej jednostki. Mimo to dobrze opisuje on doświadczenie wielu pacjentów, którzy latami leczą bóle i zmęczenie, zanim ktoś zapyta ich o nastrój.

Jak odróżnić somatyczne objawy depresji od choroby ciała?

Samodzielnie nie da się tego zrobić. Podobne objawy mogą dawać na przykład choroby tarczycy, anemia, niedobory witamin, cukrzyca czy choroby przewlekłe. Dlatego pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza i podstawowe badania.

Na depresję mogą jednak wskazywać pewne sygnały:

• objawom towarzyszy utrata radości i zainteresowań, opisujemy to w tekście o anhedonii,
• pojawia się poczucie beznadziei, winy lub bezwartościowości,
• dolegliwości trwają co najmniej dwa tygodnie i utrudniają codzienne funkcjonowanie,
• wyniki badań są prawidłowe, a samopoczucie się nie poprawia.

Pomocny może być też artykuł Objawy depresji – 10 sygnałów, których nie możesz ignorować.

Jak leczy się somatyczne objawy depresji?

Podstawą leczenia jest psychoterapia, a przy nasilonych objawach także leczenie farmakologiczne zalecone przez lekarza psychiatrę. Gdy nastrój się poprawia, somatyczne objawy depresji zwykle też słabną, choć niektóre, na przykład zmęczenie, mogą ustępować wolniej.

W psychoterapii ważne jest nie tylko łagodzenie objawów. Równie istotne jest zrozumienie, co doprowadziło do depresji, i odbudowanie kontaktu z własnymi emocjami. Psychoterapia online bywa szczególnie pomocna, gdy brak energii utrudnia nawet dojazd na wizytę.

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, umów bezpłatną konsultację wstępną. Podczas 20-minutowej rozmowy pomożemy ocenić sytuację, podpowiemy, czy potrzebna jest także konsultacja psychiatryczna, i dobierzemy terapeutę.

Gdy potrzebujesz pilnej pomocy

Somatyczne objawy depresji bywają bagatelizowane, ale sama depresja może być poważną chorobą. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, nie czekaj na umówioną wizytę. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: 800 70 2222 (całodobowo i bezpłatnie). Jeśli martwisz się o bliską osobę, przeczytaj artykuł Jak wspierać bliskich w depresji?

Umów darmową konsultację wstępną online. Nasza skuteczność w doborze terapeuty wynosi 98,7%. Dowiedz się, jak to robimy i dlaczego nasza metoda jest skuteczniejsza niż dobór terapeuty przez algorytm. Do zobaczenia!

Autor: Witold Prymakowski, psycholog, psychoterapeuta, dyrektor kliniczny Psychology Change.

Źródła

1. Simon G.E., VonKorff M., Piccinelli M., Fullerton C., Ormel J. (1999). An international study of the relation between somatic symptoms and depression. New England Journal of Medicine, 341(18), 1329–1335. doi.org/10.1056/NEJM199910283411801
2. Bair M.J., Robinson R.L., Katon W., Kroenke K. (2003). Depression and pain comorbidity: a literature review. Archives of Internal Medicine, 163(20), 2433–2445. doi.org/10.1001/archinte.163.20.2433
3. World Health Organization. Depressive disorder (depression) – fact sheet. who.int