Klinika Psychoterapii Psychology Change

Otwarty związek – dlaczego niektóre pary decydują się na taki model relacji?

Otwarty związek to forma relacji, w której partnerzy za obopólną zgodą dopuszczają możliwość nawiązywania kontaktów seksualnych lub romantycznych z innymi osobami. Choć monogamia pozostaje dominującym modelem związków w wielu społeczeństwach, część par świadomie wybiera inne zasady budowania bliskości. Powody bywają różne: od odmiennych potrzeb seksualnych i poszukiwania autonomii, przez zmianę osobistych przekonań, aż po próby poradzenia sobie z trudnościami w dotychczasowej relacji.

Dlaczego niektóre pary decydują się na otwarty związek? Czy taka decyzja zawsze wynika z niezadowolenia z partnera? Jakie mechanizmy psychologiczne stoją za potrzebą niemonogamii i jakie konsekwencje może mieć zmiana dotychczasowych zasad?

Z perspektywy psychologicznej istotne jest nie tylko to, jaki model relacji wybierają partnerzy, lecz przede wszystkim to, dlaczego podejmują taką decyzję, czy jest ona dobrowolna i w jaki sposób wpływa na ich poczucie bezpieczeństwa oraz wzajemne zaufanie.

Czym jest otwarty związek?

Otwarty związek należy do szerszej kategorii konsensualnej niemonogamii (consensual non-monogamy, CNM). Termin ten obejmuje relacje, w których wszystkie zainteresowane osoby wiedzą o możliwości utrzymywania więcej niż jednej więzi seksualnej lub romantycznej i świadomie akceptują wspólnie uzgodnione zasady.

Nie istnieje jeden uniwersalny model otwartego związku.

Niektóre pary dopuszczają kontakty seksualne z innymi osobami, zachowując romantyczną wyłączność. Inne akceptują również możliwość tworzenia dodatkowych więzi emocjonalnych.

Warto odróżnić otwarty związek od poliamorii, która zakłada możliwość utrzymywania wielu relacji romantycznych za wiedzą i zgodą wszystkich zainteresowanych osób. Granice między poszczególnymi formami niemonogamii mogą być jednak płynne.

Istotne jest to, że otwarty związek nie oznacza braku zasad ani zobowiązań. Partnerzy mogą inaczej definiować wyłączność, ale nadal pozostają odpowiedzialni za dotrzymywanie ustaleń, uczciwość i respektowanie wzajemnych granic.

Dlaczego niektóre pary decydują się na otwarty związek?

Nie istnieje jedna przyczyna podejmowania decyzji o niemonogamii. Motywacje mogą być związane z osobistymi wartościami, potrzebami seksualnymi, wcześniejszymi doświadczeniami lub sytuacją w aktualnej relacji.

Co ważne, nie każda decyzja o otwarciu związku wynika z kryzysu. Niektóre osoby od początku postrzegają niemonogamię jako model zgodny z ich rozumieniem bliskości.

1. Potrzeba autonomii i niezależności

Dla części osób ważną wartością jest możliwość zachowania szeroko rozumianej autonomii również w bliskiej relacji.

Nie postrzegają one seksualnej lub romantycznej wyłączności jako niezbędnego warunku miłości i zaangażowania.

Mogą uważać, że głęboka więź z jednym człowiekiem nie musi wykluczać możliwości nawiązywania określonych relacji z innymi.

Warto jednak rozróżnić autonomię od unikania odpowiedzialności.

Autonomia oznacza możliwość podejmowania decyzji zgodnych z własnymi wartościami, z poszanowaniem praw i granic innych osób. Nie jest natomiast równoznaczna z jednostronnym zmienianiem zasad związku.

Jeżeli partnerzy mają odmienne potrzeby dotyczące wyłączności, sama potrzeba niezależności jednej osoby nie uzasadnia oczekiwania, że druga powinna zaakceptować otwarcie relacji.

2. Różnice w potrzebach seksualnych

Jedną z przyczyn rozważania otwartego związku mogą być odmienne potrzeby seksualne partnerów.

Różnice w poziomie libido, preferencjach czy znaczeniu przypisywanym seksualności występują również w satysfakcjonujących związkach.

Dla niektórych par możliwość kontaktów seksualnych poza stałą relacją wydaje się rozwiązaniem pozwalającym zachować bliskość emocjonalną mimo istniejących różnic.

Nie oznacza to jednak, że otwarcie związku jest uniwersalnym sposobem radzenia sobie z niedopasowaniem seksualnym.

Jeżeli jedna osoba postrzega wyłączność jako podstawę bezpieczeństwa emocjonalnego, taka propozycja może wywołać znacznie większe cierpienie niż sama różnica potrzeb.

Dlatego kluczowe jest ustalenie, czy obie osoby rzeczywiście akceptują proponowane rozwiązanie.

3. Poszukiwanie nowych doświadczeń

W długoletnich relacjach zmieniają się potrzeby, zainteresowania i sposoby przeżywania bliskości.

Niektóre osoby odczuwają ciekawość nowych doświadczeń seksualnych lub romantycznych, nie tracąc jednocześnie przywiązania do dotychczasowego partnera.

Warto jednak pamiętać, że pragnienie nowości nie jest samo w sobie dowodem niezadowolenia ze związku. Nie oznacza również, że realizacja tej potrzeby będzie korzystna dla relacji.

Znaczenie ma sposób, w jaki partnerzy rozmawiają o swoich oczekiwaniach, oraz to, czy proponowana zmiana uwzględnia potrzeby obu stron.

4. Zmiana przekonań dotyczących miłości i wierności

Przekonania dotyczące relacji nie zawsze pozostają niezmienne przez całe życie.

Niektóre osoby zaczynają kwestionować wcześniejsze założenia dotyczące romantycznej i seksualnej wyłączności. Mogą dochodzić do wniosku, że chcą inaczej definiować zobowiązania w związku.

Takie zmiany nie muszą wynikać z problemów psychicznych ani trudności z tworzeniem więzi.

Jednocześnie zmiana przekonań jednej osoby nie oznacza automatycznie zmiany potrzeb jej partnera.

Dwoje ludzi może nadal darzyć się uczuciem, a mimo to odkryć, że ich oczekiwania wobec związku stały się istotnie różne.

5. Próba poradzenia sobie z kryzysem w relacji

Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których propozycja otwarcia związku pojawia się po okresie konfliktów, oddalenia emocjonalnego lub utraty satysfakcji seksualnej.

Dla jednej osoby może być próbą znalezienia nowego rozwiązania. Druga może odebrać ją jako sygnał, że dotychczasowa relacja przestaje być wystarczająca.

W takim przypadku kryzys w związku może się pogłębić, jeśli partnerzy nie rozumieją wzajemnych motywacji lub unikają rozmów o rzeczywistych problemach.

Otwarcie związku nie usuwa automatycznie trudności komunikacyjnych, braku bliskości czy utraty zaufania.

Może natomiast wprowadzić dodatkowe sytuacje wymagające wspólnych decyzji, regulowania emocji i renegocjowania granic.

Czy otwarty związek oznacza, że partnerzy przestali się kochać?

Nie można wyciągnąć takiego wniosku wyłącznie na podstawie decyzji o niemonogamii.

Niektóre osoby pozostające w otwartych związkach deklarują silne przywiązanie, satysfakcję emocjonalną i zaangażowanie w dotychczasową relację.

Badania nad konsensualną niemonogamią wskazują, że osoby wybierające takie modele mogą doświadczać satysfakcji ze związku porównywalnej z osobami pozostającymi w relacjach monogamicznych.

Nie oznacza to jednak, że niemonogamia zwiększa satysfakcję ani że każdy otwarty związek będzie trwały.

Wyniki badań należy interpretować ostrożnie. Wiele z nich opiera się na deklaracjach uczestników i nie pozwala jednoznacznie określić długoterminowych konsekwencji zmiany modelu relacji.

Nie ma zatem podstaw, aby uznawać otwarte związki za z definicji mniej wartościowe. Równie nieuzasadnione byłoby przedstawianie ich jako bardziej dojrzałej lub nowoczesnej formy bliskości.

Jakość relacji zależy od wielu czynników, a nie wyłącznie od przyjętych zasad wyłączności.

Co się dzieje, gdy tylko jedna osoba chce otwartego związku?

To jeden z najbardziej wymagających psychologicznie aspektów zmiany modelu relacji.

Wyobraźmy sobie parę, która przez kilkanaście lat pozostawała w związku monogamicznym. Jedna osoba zaczyna odczuwać potrzebę większej swobody seksualnej i proponuje otwarcie relacji.

Dla niej może to być wyraz szczerości i gotowości do rozmowy o własnych potrzebach.

Druga osoba może jednak doświadczyć silnego lęku, poczucia odrzucenia lub przekonania, że przestała być wystarczająca dla partnera.

Nie musi to oznaczać, że którakolwiek ze stron postępuje niewłaściwie.

Problem pojawia się wtedy, gdy potrzeby jednej osoby zaczynają być przedstawiane jako ważniejsze od granic drugiej.

Pragnienie niemonogamii nie jest samo w sobie przejawem egoizmu. Potrzeba monogamii nie świadczy natomiast o niedojrzałości, zaborczości ani braku otwartości.

Obie perspektywy zasługują na szacunek.

Nie każda różnica oczekiwań może zostać rozwiązana kompromisem. Czasami partnerzy odkrywają, że ich potrzeby dotyczące wyłączności są fundamentalnie niezgodne.

Świadoma zgoda a lęk przed utratą partnera

Samo wypowiedzenie słowa „tak” nie zawsze oznacza rzeczywistą gotowość do zmiany zasad relacji.

Osoba może zgodzić się na otwarty związek z obawy przed rozstaniem, samotnością lub utratą wspólnego życia.

Może również odczuwać presję wynikającą z przekonania, że odmowa świadczy o braku miłości.

W takich sytuacjach szczególnego znaczenia nabiera lęk przed odrzuceniem, który może utrudniać rozpoznawanie i komunikowanie własnych granic.

Zgoda powinna być dobrowolna, świadoma i możliwa do wycofania.

Jeżeli jedna osoba wykorzystuje poczucie winy, groźby rozstania lub manipulację w związku, aby skłonić partnera do zaakceptowania niemonogamii, trudno mówić o rzeczywiście swobodnej decyzji.

Nie oznacza to jednak, że partner proponujący zmianę powinien ukrywać swoje potrzeby.

Szczerość jest ważna, ale nie daje prawa do wymuszania określonej odpowiedzi.

Zazdrość w otwartym związku – naturalna emocja czy sygnał problemu?

Zazdrość może pojawiać się zarówno w związkach monogamicznych, jak i niemonogamicznych.

Często wiąże się z lękiem przed utratą bliskości, porównywaniem się z innymi osobami lub poczuciem zagrożenia.

Sama obecność zazdrości nie oznacza niedojrzałości emocjonalnej ani braku zaufania.

Znaczenie ma natomiast sposób reagowania na tę emocję.

Osoba może doświadczać zazdrości, a jednocześnie respektować autonomię partnera. Może też próbować ograniczać jego zachowanie, kontrolować kontakty lub naruszać prywatność.

W takich sytuacjach zazdrość w związku staje się istotnym obszarem pracy nad regulacją emocji, komunikacją i poczuciem bezpieczeństwa.

W kontekście niemonogamii pojawia się również pojęcie compersion, określające pozytywne emocje związane ze szczęściem partnera w innej relacji.

Nie jest to jednak obowiązkowa cecha osób pozostających w otwartych związkach ani dowód większej dojrzałości emocjonalnej.

Nie każda osoba potrafi lub chce doświadczać takich uczuć.

Jakie granice są ważne w otwartym związku?

Otwarcie relacji wymaga określenia zasad, które będą zrozumiałe i akceptowalne dla wszystkich zainteresowanych osób.

Nie chodzi wyłącznie o ustalenie, czy kontakty seksualne z innymi osobami są dozwolone.

Znaczenie mają również kwestie emocjonalne, organizacyjne i zdrowotne.

Granice emocjonalne

Czy partnerzy dopuszczają wyłącznie kontakty seksualne, czy również tworzenie dodatkowych więzi romantycznych?

Czy zakochanie się w innej osobie mieści się w uzgodnionym modelu relacji?

Informowanie o innych kontaktach

Czy partnerzy chcą wiedzieć o nowych znajomościach? Jakie informacje są dla nich istotne?

Warto pamiętać, że prawo do informacji nie oznacza nieograniczonego dostępu do prywatności innych osób uczestniczących w relacjach.

Zdrowie seksualne

Jakie zasady dotyczą zabezpieczenia, badań w kierunku infekcji przenoszonych drogą płciową i informowania o potencjalnym ryzyku?

Świadoma zgoda wymaga uwzględnienia kwestii bezpieczeństwa zdrowotnego.

Czas i zobowiązania

Jak pogodzić dodatkowe relacje z pracą, rodziną, rodzicielstwem i dotychczasowymi obowiązkami?

Czy obie osoby nadal mają poczucie, że ich potrzeby pozostają ważne?

Zmiana ustaleń

Co stanie się, jeśli jedna osoba po pewnym czasie odkryje, że nie chce kontynuować związku w dotychczasowej formie?

Ważne, aby partnerzy rozumieli, że zgoda na określony model relacji nie jest nieodwołalnym zobowiązaniem.

Jednocześnie wycofanie zgody nie oznacza automatycznie możliwości jednostronnego narzucenia drugiej osobie nowych zasad.

Czasami konieczne staje się ponowne ustalenie warunków relacji, a czasami zaakceptowanie, że oczekiwań partnerów nie da się pogodzić.

Czy w otwartym związku można zdradzić?

Tak. Konsensualna niemonogamia nie wyklucza możliwości zdrady.

W związkach monogamicznych zdrada najczęściej wiąże się z naruszeniem uzgodnionej wyłączności seksualnej lub romantycznej.

W otwartym związku granice mogą przebiegać inaczej.

Partnerzy mogą akceptować kontakty z innymi osobami, ale jednocześnie oczekiwać uczciwości, przestrzegania ustaleń dotyczących zdrowia seksualnego lub informowania o określonych sytuacjach.

Jeżeli jedna osoba świadomie łamie te zasady, druga może doświadczać silnego poczucia zdrady i odrzucenia.

Dlatego odbudowanie zaufania w związku wymaga przede wszystkim zrozumienia, jakie zobowiązania zostały naruszone i co oznaczały dla partnerów.

Wierność może być rozumiana na różne sposoby, ale w każdej relacji istotne pozostaje respektowanie wspólnych ustaleń.

Czy otwarty związek może rozwiązać problemy z bliskością?

Niektóre pary rozważają otwarcie relacji w odpowiedzi na długotrwałe różnice potrzeb seksualnych, poczucie rutyny lub emocjonalne oddalenie.

Sama zmiana zasad nie rozwiązuje jednak automatycznie trudności istniejących wcześniej.

Jeżeli partnerzy od dawna unikają rozmów o emocjach, nie potrafią rozwiązywać konfliktów lub czują się niewysłuchani, dodatkowe relacje mogą zwiększyć liczbę sytuacji wymagających komunikacji i wzajemnego zrozumienia.

W przypadku samotności w związku szczególnie ważne jest rozpoznanie, czego rzeczywiście brakuje: bliskości emocjonalnej, seksualności, wspólnego czasu, poczucia bycia ważnym czy możliwości swobodnego wyrażania siebie.

Nie oznacza to, że para musi osiągnąć idealną relację, zanim zacznie rozważać niemonogamię.

Istotne jest raczej, aby decyzja wynikała ze świadomego wyboru, a nie z przekonania, że zmiana modelu związku automatycznie usunie wcześniejsze problemy.

Czy otwarty związek może być trwały?

Tak, choć dostępne badania nie pozwalają jednoznacznie określić, czy otwarte związki są przeciętnie trwalsze lub mniej trwałe od monogamicznych.

Badania nad jakością relacji wskazują, że osoby pozostające w konsensualnie niemonogamicznych związkach mogą doświadczać wysokiej satysfakcji, zaangażowania i bliskości.

Nie oznacza to jednak, że niemonogamia jest rozwiązaniem odpowiednim dla wszystkich.

Trwałość związku zależy od wielu czynników, między innymi zgodności oczekiwań, umiejętności rozwiązywania konfliktów, wzajemnego szacunku i zmieniających się okoliczności życiowych.

Warto również odróżnić trwałość od jakości relacji.

Związek może istnieć przez wiele lat mimo cierpienia jednej lub obu osób. Może także zakończyć się w sposób świadomy i pełen wzajemnego szacunku.

Dlatego sam czas trwania relacji nie jest wystarczającym kryterium oceny jej jakości.

Kiedy terapia par może pomóc w podjęciu decyzji?

Rozmowy o otwarciu związku dotyczą podstawowych potrzeb emocjonalnych, seksualności, autonomii i poczucia bezpieczeństwa.

Jeżeli partnerzy nie potrafią samodzielnie porozumieć się w tych kwestiach, terapia par online może pomóc im lepiej zrozumieć wzajemne oczekiwania i emocje.

Celem pracy terapeutycznej nie powinno być przekonanie jednej osoby do monogamii ani drugiej do niemonogamii.

Istotne jest stworzenie przestrzeni, w której obie strony mogą swobodnie mówić o swoich potrzebach, obawach i granicach.

Badania Schechingera i współpracowników (2018) pokazują, że osoby praktykujące konsensualną niemonogamię mogą doświadczać zarówno pomocnych, jak i krzywdzących zachowań ze strony terapeutów.

Szczególnie problematyczne bywa automatyczne traktowanie niemonogamii jako przyczyny wszystkich trudności w relacji.

Dlatego ważne jest, aby specjalista potrafił pracować bez uprzedzeń, uwzględniając indywidualną sytuację partnerów.

Jednocześnie w relacjach, w których występuje przemoc, zastraszanie lub przymus, wspólna terapia nie zawsze jest właściwą formą pomocy. Pierwszeństwo powinno mieć bezpieczeństwo osoby doświadczającej przemocy.

Psychoterapia indywidualna – gdy trudno zrozumieć własne potrzeby

Nie każda osoba rozważająca otwarty związek potrzebuje psychoterapii.

Niemonogamia sama w sobie nie jest zaburzeniem psychicznym ani problemem wymagającym leczenia.

Czasami jednak rozmowa o zmianie modelu relacji wywołuje silny konflikt wewnętrzny.

Osoba może zastanawiać się, czy rzeczywiście pragnie niemonogamii, czy zgadza się na nią z obawy przed utratą partnera.

Ktoś inny może odczuwać trudność w pogodzeniu własnych potrzeb z przekonaniami wyniesionymi z rodziny lub oczekiwaniami społecznymi.

W takich sytuacjach psychoterapia indywidualna online może pomóc lepiej rozumieć emocje, potrzeby i granice oraz podejmować decyzje w większej zgodzie ze sobą.

Celem nie jest zmiana preferowanego modelu relacji, lecz zwiększenie świadomości własnych potrzeb i możliwości świadomego decydowania o swoim życiu.

Otwarty związek – świadoma decyzja, która wymaga odpowiedzialności

Nie istnieje jeden model związku odpowiedni dla wszystkich ludzi.

Dla części osób romantyczna i seksualna wyłączność stanowi podstawę bliskości i poczucia bezpieczeństwa. Inne postrzegają relacje w sposób, który dopuszcza możliwość utrzymywania więcej niż jednej więzi.

Z perspektywy psychologicznej najważniejsze jest zrozumienie motywacji stojących za wyborem określonego modelu oraz konsekwencji, jakie może on mieć dla wszystkich zainteresowanych osób.

Otwarty związek nie jest automatycznie oznaką kryzysu, ale nie stanowi również rozwiązania, które samo w sobie poprawia jakość relacji.

Może być świadomym wyborem zgodnym z potrzebami partnerów. Może także ujawnić różnice oczekiwań, których nie da się pogodzić bez naruszenia granic jednej ze stron.

Najważniejsze nie jest to, czy para wybiera monogamię, czy niemonogamię, lecz czy obie osoby mogą podejmować decyzje dobrowolnie, z poszanowaniem własnych potrzeb i wzajemnych zobowiązań.

Umów darmową konsultację wstępną. Nasza udokumentowana skuteczność w doborze terapeuty wynosi 98,7%. Dowiedz się, jak to robimy i dlaczego nasza metoda jest skuteczniejsza niż dobór terapeuty przez algorytm.

Do zobaczenia!

Autor: Witold Prymakowski, psycholog, psychoterapeuta, dyrektor kliniczny Psychology Change.

Źródła naukowe

  1. Rubel, A. N., Bogaert, A. F. (2015). Consensual Nonmonogamy: Psychological Well-Being and Relationship Quality Correlates. The Journal of Sex Research, 52(9), 961–982. https://doi.org/10.1080/00224499.2014.942722
  2. Conley, T. D., Ziegler, A., Moors, A. C., Matsick, J. L., Valentine, B. (2013). A Critical Examination of Popular Assumptions About the Benefits and Outcomes of Monogamous Relationships. Personality and Social Psychology Review, 17(2), 124–141. https://doi.org/10.1177/1088868312467087
  3. Balzarini, R. N., Dharma, C., Kohut, T., Campbell, L., Lehmiller, J. J., Harman, J. J., Holmes, B. M. (2019). Comparing Relationship Quality Across Different Types of Romantic Partners in Polyamorous and Monogamous Relationships. Archives of Sexual Behavior, 48, 1749–1767. https://doi.org/10.1007/s10508-019-1416-7
  4. Schechinger, H. A., Sakaluk, J. K., Moors, A. C. (2018). Harmful and Helpful Therapy Practices With Consensually Non-Monogamous Clients: Toward an Inclusive Framework. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 86(11), 879–891. https://doi.org/10.1037/ccp0000349
  5. Moors, A. C., Gesselman, A. N., Garcia, J. R. (2021). Desire, Familiarity, and Engagement in Polyamory: Results From a National Sample of Single Adults in the United States. Frontiers in Psychology, 12, 619640. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.619640
Otwarty związek – dlaczego niektóre pary decydują się na taki model relacji
Witold Prymakowski

Witold Prymakowski, psycholog, certyfikowany psychoterapeuta. Dyrektor kliniczny w Psychology Change.