Czy nurt psychoterapii ma znaczenie? Dlaczego relacja z terapeutą liczy się bardziej

Z doświadczenia wiem, że wybierając psychoterapeutę, łatwo utknąć na porównywaniu nurtów: poznawczo-behawioralnego, psychodynamicznego, systemowego, Gestalt. Opisy specjalistów zwykle zaczynają się od nazwy podejścia, więc naturalne wydaje się, że od tego zależy powodzenie terapii. W praktyce klinicznej wygląda to inaczej, a lata doświadczenia pracy z pacjentami to potwierdzają. Nurty psychoterapii różnią się teorią i stylem pracy, ale o efektach w znacznie większym stopniu decydują relacja z terapeutą i gotowość pacjenta do zmiany.

Czym są nurty psychoterapii?

Nurt to teoretyczna podstawa pracy terapeuty: sposób wyjaśniania, skąd biorą się trudności, i wynikające z niego metody. Psychoterapeuta zwykle szkoli się w jednym podejściu przez kilka lat i pracuje pod superwizją. Najczęściej spotykane nurty to:

terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – skupia się na związku myśli, emocji i zachowań, sesje są zwykle bardziej ustrukturyzowane;
psychoterapia psychodynamiczna i analityczna – przygląda się nieuświadomionym procesom i wzorcom ukształtowanym we wcześniejszych doświadczeniach;
terapia systemowa – rozumie trudności w kontekście relacji: rodziny, pary, ważnych osób;
podejście humanistyczne i Gestalt – akcentuje doświadczanie „tu i teraz”, emocje i potrzeby;
psychoterapia integracyjna – łączy elementy różnych podejść w spójny model.

Różnice są realne, ale dotyczą przede wszystkim języka i sposobu prowadzenia rozmowy. Dla pacjenta ważniejsze jest pytanie, czy z tym konkretnym człowiekiem będzie mógł naprawdę pracować.

Czy nurty psychoterapii różnią się skutecznością?

W większości przypadków nie. Badania porównujące uznane podejścia od lat pokazują, że przy wielu problemach różnice w ich skuteczności są niewielkie. Znacznie więcej wyjaśniają czynniki wspólne dla wszystkich nurtów: relacja terapeutyczna, zaangażowanie pacjenta, kompetencje i doświadczenie terapeuty.

Metaanaliza obejmująca 295 badań i ponad 30 tysięcy pacjentów wykazała stały związek jakości relacji terapeutycznej z efektami leczenia – niezależnie od podejścia, a także w terapii prowadzonej przez internet. Przy niektórych zaburzeniach, na przykład OCD, istnieją metody o szczególnie dobrze udokumentowanej skuteczności i warto, by terapeuta miał doświadczenie w ich stosowaniu. Nawet wtedy jednak bez dobrej współpracy trudno o trwałą zmianę.

Co naprawdę decyduje o skuteczności psychoterapii?

Relacja terapeutyczna

To poczucie, że można przy tej osobie mówić o sprawach trudnych i wstydliwych, a także o tym, co dzieje się w samej terapii. Dobra relacja nie oznacza, że zawsze jest komfortowo. Oznacza, że nawet złość czy rozczarowanie wobec terapeuty można nazwać i omówić. Piszemy o tym w artykule Złość na terapeutę – co zrobić, gdy czujemy się niezrozumiani?

Gotowość do pracy

Psychoterapia nie dzieje się bez udziału pacjenta. Liczą się regularność spotkań, otwartość na trudne tematy i gotowość do sprawdzania nowych sposobów reagowania poza gabinetem. Dlaczego rytm sesji ma znaczenie, wyjaśniamy w tekście Częstotliwość spotkań a skuteczna psychoterapia.

Doświadczenie terapeuty z konkretnym problemem

Dobry terapeuta nie musi być „najlepszy w ogóle”. Powinien mieć przygotowanie do pracy z trudnością, z którą się zgłaszasz, pracować pod superwizją i znać granice własnych kompetencji. Więcej o tym w artykule Jak wybrać dobrego psychoterapeutę online?

Dopasowanie do sytuacji życiowej

Znaczenie mają też sprawy praktyczne: język, w którym chcesz rozmawiać o emocjach, strefa czasowa, dostępność terminów, możliwość regularnych spotkań. Psychoterapia online ułatwia dobór terapeuty z odpowiednim doświadczeniem, również osobom mieszkającym za granicą.

Dlaczego w Psychology Change nurty psychoterapii są sprawą wtórną

W naszym zespole pracują terapeuci różnych nurtów, ale nie zaczynamy od pytania, które podejście wybrać. Zaczynamy od człowieka: z czym przychodzi, czego oczekuje, w jakiej jest sytuacji i jaki sposób kontaktu będzie dla niego najlepszy. Nurt jest jednym z elementów, które bierzemy pod uwagę, a nie punktem wyjścia.

Dlatego proces zaczyna się od bezpłatnej konsultacji wstępnej. Podczas 20-minutowej rozmowy doświadczony psychoterapeuta pomaga nazwać problem i dobiera terapeutę, z którym współpraca ma największe szanse się udać. Dlaczego taki dobór ma znaczenie, wyjaśniamy w artykule Dobór terapeuty – algorytm czy rozmowa z psychologiem? Sylwetki terapeutów znajdziesz w zakładce Zespół terapeutyczny.

Co zrobić, jeśli relacja z terapeutą się nie układa?

Niezależnie od tego, jakie nurty psychoterapii reprezentuje zespół, trudność w terapii nie zawsze oznacza złe dopasowanie. Czasem dyskomfort pojawia się właśnie wtedy, gdy rozmowa dotyka czegoś ważnego. Warto najpierw powiedzieć o tym terapeucie – takie rozmowy często pogłębiają współpracę.

Jeśli jednak mimo prób nadal brakuje poczucia bezpieczeństwa i zrozumienia, można to omówić i rozważyć zmianę terapeuty. Dobrze prowadzona placówka traktuje to jako część procesu, a nie porażkę pacjenta.

Kiedy warto zapytać o nurt?

Jeśli masz wyraźną preferencję – na przykład potrzebujesz jasnej struktury i konkretnych zadań albo przeciwnie, przestrzeni do swobodnej rozmowy o swojej historii – powiedz o tym podczas konsultacji. To cenna informacja przy doborze terapeuty. Nie musisz jednak znać różnic między nurtami psychoterapii, żeby dobrze zacząć terapię.

Liczy się człowiek, nie etykieta

Nazwa nurtu mówi, jak terapeuta myśli o problemach. Nie mówi, czy poczujesz się przy nim bezpiecznie, czy będziecie potrafili razem pracować i czy jesteś gotowy lub gotowa na zmianę. To właśnie te elementy w największym stopniu decydują o tym, czy psychoterapia przyniesie efekt.

Autor: Witold Prymakowski, psycholog, psychoterapeuta, dyrektor kliniczny Psychology Change.

Źródła

Flückiger C., Del Re A.C., Wampold B.E., Horvath A.O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172
Wampold B.E., Imel Z.E. (2015). The Great Psychotherapy Debate: The Evidence for What Makes Psychotherapy Work (2nd ed.). Routledge.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment (CG31). https://www.nice.org.uk/guidance/cg31