Atak paniki — co to jest, jakie daje objawy i jak sobie z nim poradzić?

Atak paniki to nagły epizod bardzo silnego lęku, któremu zwykle towarzyszą intensywne objawy fizyczne. Może pojawić się niespodziewanie, także w sytuacji, która obiektywnie nie jest niebezpieczna.

Osoba doświadczająca ataku może mieć poczucie, że za chwilę zemdleje, straci kontrolę, „zwariuje” albo umrze. Objawy są realne i mogą być bardzo intensywne, choć sam napad paniki zazwyczaj nie stanowi zagrożenia dla życia.

Jakie są objawy ataku paniki?

Atak paniki zwykle narasta szybko. Mogą pojawić się między innymi:

• przyspieszone bicie lub kołatanie serca,
• duszność i uczucie braku powietrza,
• drżenie i pocenie się,
• zawroty głowy lub uczucie osłabienia,
• ucisk albo dyskomfort w klatce piersiowej,
• nudności,
• dreszcze lub uderzenia gorąca,
• poczucie odrealnienia,
• lęk przed utratą kontroli lub śmiercią.

Nie każda osoba doświadcza wszystkich tych objawów.

Ważne jest również, aby nie zakładać automatycznie, że każdy nagły ból w klatce piersiowej, duszność czy omdlenie są atakiem paniki. Szczególnie przy pierwszym epizodzie, nowych lub nietypowych objawach może być potrzebna ocena medyczna.

Dlaczego podczas ataku paniki mam wrażenie, że coś mi się stanie?

Podczas napadu organizm uruchamia intensywną reakcję alarmową. Przyspiesza tętno i oddech, wzrasta napięcie, a uwaga koncentruje się na potencjalnym zagrożeniu.

Problem może narastać, gdy same reakcje organizmu zaczynają być interpretowane jako dowód niebezpieczeństwa.

„Serce bije tak szybko, więc coś jest ze mną nie tak.”

Ta interpretacja zwiększa lęk, który z kolei może nasilać objawy fizyczne. Powstaje błędne koło: objaw → lęk przed objawem → większe pobudzenie → silniejszy objaw.

Czy jeden atak paniki oznacza zaburzenie paniczne?

Nie. Pojedynczy napad paniki nie oznacza automatycznie zaburzenia panicznego.

Problem może stać się poważniejszy, kiedy napady powracają, a pomiędzy nimi pojawia się silna obawa przed kolejnym atakiem. Człowiek może wtedy zacząć obserwować swoje ciało, unikać określonych miejsc albo rezygnować z aktywności, które kojarzą mu się z wcześniejszym napadem.

Jako psychoterapeuta zwracam uwagę, że czasem właśnie lęk przed kolejnym atakiem zaczyna ograniczać życie bardziej niż sam atak paniki.

Co zrobić podczas ataku paniki?

W czasie napadu warto przede wszystkim pamiętać, że bardzo silne odczucia nie muszą oznaczać rzeczywistego zagrożenia.

Pomocne może być pozostanie w bezpiecznym miejscu, spokojniejsze oddychanie i skierowanie uwagi na to, co dzieje się wokół, zamiast ciągłego kontrolowania każdego sygnału z organizmu.

Nie chodzi jednak o znalezienie jednej techniki, która zagwarantuje natychmiastowe zatrzymanie każdego ataku. Nadmierna potrzeba kontrolowania lęku może sama stać się elementem problemu.

Jeżeli nie masz pewności, czy objawy wynikają z paniki, są nowe, nietypowe lub wskazują na możliwe zagrożenie zdrowia, należy skorzystać z pomocy medycznej.

Czy psychoterapia pomaga na ataki paniki?

Tak. Psychoterapia jest jedną z podstawowych metod leczenia nawracających napadów paniki i zaburzenia panicznego.

W terapii można pracować nad rozumieniem mechanizmu lęku, interpretacją sygnałów płynących z ciała, obawą przed kolejnym napadem oraz unikaniem sytuacji kojarzonych z paniką. W leczeniu zaburzenia panicznego dobrze przebadaną metodą jest terapia poznawczo-behawioralna.

W niektórych przypadkach stosuje się również farmakoterapię, o której decyduje lekarz.

Psychoterapia indywidualna może pomóc nie tylko ograniczyć same napady, ale również odzyskiwać obszary życia, z których człowiek zaczął rezygnować ze strachu przed kolejnym atakiem.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Warto skonsultować się z psychologiem lub psychoterapeutą, jeśli ataki paniki powtarzają się, pojawia się ciągły lęk przed następnym napadem albo zaczynasz zmieniać swoje życie, aby uniknąć sytuacji, w których mógłby się wydarzyć.

Nie trzeba czekać, aż lęk zacznie uniemożliwiać pracę, podróżowanie czy samodzielne wychodzenie.

Psychoterapia może być prowadzona również online, co pozwala rozpocząć pracę z terapeutą niezależnie od miejsca zamieszkania — także po polsku podczas pobytu za granicą.

Witold Prymakowski — psycholog, psychoterapeuta, dyrektor kliniczny Psychology Change.