Uzależnienie a związek – dlaczego nałóg może zniszczyć relację?

Uzależnienie a związek to trudne połączenie, które może wystawić nawet bliską i stabilną relację na poważną próbę. Kiedy alkohol, narkotyki, hazard lub inne zachowania uzależniające zaczynają przejmować kontrolę nad codziennością, konsekwencje odczuwa nie tylko osoba uzależniona, ale również jej partner i cała rodzina.

Pojawiają się niedotrzymane obietnice, konflikty, utrata zaufania i coraz większy dystans emocjonalny. Często obie strony nadal się kochają, ale nie potrafią już odnaleźć dawnego poczucia bezpieczeństwa.

Wiele par trafia do naszej kliniki na terapię par online z powodu uzależnienia jednego z partnerów i podejmuje decyzję o ratowaniu związku i uzdrowieniu relacji. Taki związek przy odpowiednim wsparciu można naprawić, a para odzyskuje zaufanie i bliskość.

Jak uzależnienie wpływa na relacje z bliskimi?

Uzależnienie nie jest wyłącznie kwestią silnej woli. To złożony problem zdrowotny, który wpływa na sposób podejmowania decyzji, regulowania emocji oraz reagowania na trudne sytuacje.

W miarę rozwoju problemu zdobywania substancji, jej używania lub podejmowania określonego zachowania może zajmować coraz ważniejsze miejsce w życiu człowieka.

To, co wcześniej było istotne – wspólny czas, obowiązki, plany czy potrzeby partnera – zaczyna schodzić na dalszy plan.

Nie zawsze dzieje się to gwałtownie. Często relacja zmienia się stopniowo, a bliscy przez długi czas próbują zrozumieć, dlaczego druga osoba zachowuje się inaczej niż wcześniej.

Dlaczego uzależnienie niszczy zaufanie w związku?

Zaufanie buduje się na przewidywalności, szczerości i poczuciu, że można na drugiej osobie polegać.

Kiedy pojawia się nałóg, te fundamenty mogą zostać zachwiane.

Partner może wielokrotnie obiecywać, że przestanie pić, grać lub sięgać po substancje. Początkowo wierzy w to również sam. Jednak kolejne nieudane próby ograniczenia zachowania sprawiają, że obietnice tracą wiarygodność.

Z czasem mogą pojawić się ukrywanie problemu, minimalizowanie jego skali lub kłamstwa dotyczące pieniędzy i codziennych aktywności.

Osoba bliska zaczyna sprawdzać, kontrolować i szukać dowodów, że sytuacja znów wymknęła się spod kontroli.

W ten sposób relacja stopniowo przestaje opierać się na zaufaniu, a zaczyna opierać się na niepewności.

O tym, jak trudny bywa proces odbudowy poczucia bezpieczeństwa, piszemy również w artykule „Jak odbudować zaufanie w małżeństwie?”.

Uzależnienie a związek – skąd bierze się dystans emocjonalny?

Jednym z najbardziej bolesnych skutków uzależnienia może być utrata bliskości emocjonalnej.

Partnerzy coraz rzadziej rozmawiają o swoich potrzebach, planach czy uczuciach. Zamiast tego większość rozmów zaczyna dotyczyć problemu: kolejnego epizodu picia, wydanych pieniędzy, złamanej obietnicy lub obawy przed nawrotem.

Osoba uzależniona może doświadczać wstydu, poczucia winy i lęku przed oceną. W rezultacie wycofuje się z kontaktu, unika rozmów lub reaguje rozdrażnieniem.

Druga strona często czuje się odrzucona, samotna i nieważna.

Powstaje błędne koło: im więcej napięcia w relacji, tym trudniej o szczerą rozmowę, a brak rozmowy dodatkowo pogłębia oddalenie.

Dlaczego bliscy osoby uzależnionej zaczynają żyć jej problemem?

Życie z osobą zmagającą się z uzależnieniem może prowadzić do przewlekłego stresu.

Partner zastanawia się, w jakim stanie druga osoba wróci do domu, czy dotrzyma obietnicy i czy kolejny dzień przebiegnie spokojnie.

Z czasem zaczyna dostosowywać swoje zachowanie do problemów bliskiej osoby.

Może przejmować jej obowiązki, usprawiedliwiać nieobecności, spłacać długi lub próbować zapobiegać sytuacjom, które mogłyby wywołać kolejny kryzys.

Takie działania często wynikają z troski i chęci ochrony rodziny. Jednak długotrwałe przejmowanie odpowiedzialności za drugą osobę może prowadzić do wyczerpania i utraty własnych granic.

Warto pamiętać, że wsparcie nie oznacza odpowiedzialności za czyjeś uzależnienie ani za decyzję o podjęciu leczenia.

Czy osoba uzależniona przestaje kochać swojego partnera?

To pytanie często pojawia się u osób, które doświadczają odrzucenia i rozczarowania, i jako psychoterapeuta bardzo często je słyszę.

Uzależnienie nie oznacza automatycznie braku miłości. Człowiek może nadal kochać swojego partnera, a jednocześnie podejmować zachowania, które ranią i niszczą relację.

Problem polega na tym, że same uczucia nie wystarczą do utrzymania zdrowego związku.

Potrzebne są również odpowiedzialność, bezpieczeństwo, wzajemny szacunek i gotowość do zmiany.

Dlatego warto oddzielić pytanie „Czy on lub ona mnie kocha?” od pytania „Czy w tej relacji moje potrzeby i granice są respektowane?”.

Miłość nie zobowiązuje nikogo do tolerowania przemocy, manipulacji czy ciągłego naruszania poczucia bezpieczeństwa.

Czy każdy rodzaj uzależnienia może zaszkodzić relacji?

Problemy w związku mogą pojawiać się zarówno przy uzależnieniach od substancji, jak i przy niektórych uzależnieniach behawioralnych.

W przypadku alkoholu lub narkotyków szczególnie dotkliwe bywają zmiany zachowania, konflikty, zaniedbywanie obowiązków i konsekwencje zdrowotne.

Uzależnienie od hazardu może prowadzić do ukrywania wydatków, zadłużenia i utraty poczucia bezpieczeństwa finansowego.

Z kolei problemowe granie w gry komputerowe może wiązać się z zaniedbywaniem relacji, obowiązków i wspólnego czasu.

Nie każde intensywne korzystanie z internetu, granie czy częste picie oznacza jednak uzależnienie. Znaczenie mają utrata kontroli, konsekwencje zachowania i kryteria diagnostyczne.

Czy terapia uzależnień może pomóc uratować związek?

Leczenie może stworzyć warunki do odbudowy relacji i jest głównym elementem pracy nad poprawą jakości życia oraz odzyskaniem równowagi psychicznej.

W terapii uzależnień osoba uzależniona pracuje nad rozpoznawaniem mechanizmów problemu, odzyskiwaniem kontroli nad zachowaniem oraz rozwijaniem sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami.

Istotna jest również nauka odpowiedzialności za własne decyzje oraz ograniczanie ryzyka nawrotów.

A co, jeśli partner nie chce podjąć leczenia?

To jedna z najtrudniejszych sytuacji dla bliskich osoby uzależnionej.

Można rozmawiać, zachęcać do konsultacji i wyrażać troskę, ale nie da się samodzielnie przeprowadzić drugiej osoby przez proces zmiany.

Ciągłe przekonywanie, kontrolowanie i ratowanie partnera może dodatkowo obciążać emocjonalnie.

Dlatego pomoc psychologiczna nie musi dotyczyć wyłącznie osoby uzależnionej.

Również jej partner może skorzystać z psychoterapii indywidualnej online, aby lepiej zrozumieć własne emocje, odzyskać poczucie wpływu i nauczyć się stawiać granice.

Nie trzeba czekać, aż druga osoba zdecyduje się na leczenie.

Uzależnienie a związek – kiedy warto poszukać pomocy?

Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się dramatyczna.

Jeżeli używanie substancji lub określone zachowanie zaczyna prowadzić do konfliktów, kłamstw, utraty zaufania czy zaniedbywania bliskich, warto potraktować te sygnały poważnie.

Profesjonalne wsparcie może pomóc zarówno osobie zmagającej się z uzależnieniem, jak i jej partnerowi.

Uzależnienie może zniszczyć relację, ale nie musi przekreślać możliwości zmiany. Najważniejsze jest rozpoznanie problemu, podjęcie odpowiednich działań i odbudowa poczucia bezpieczeństwa – również we własnym życiu.

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, zapraszamy na bezpłatną konsultację wstępną. Pomożemy określić, jaka forma wsparcia będzie odpowiednia w Twojej sytuacji.

Autor

Witold Prymakowski – psycholog, psychoterapeuta, dyrektor kliniczny Psychology Change.

Źródła i literatura

1. Orford, J., Velleman, R., Natera, G., Templeton, L., Copello, A. (2013). Addiction in the family is a major but neglected contributor to the global burden of adult ill-health. Social Science & Medicine, 78, 70–77. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2012.11.036
2. McCrady, B. S., Epstein, E. E. (2013). Addictions: A Comprehensive Guidebook. Oxford University Press.
3. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11). https://icd.who.int/
4. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Materiały dotyczące leczenia uzależnień i wsparcia rodzin. https://kcpu.gov.pl/