Klinika Psychoterapii Psychology Change

Menopauza u kobiet – objawy, zmiany emocjonalne i wpływ na psychikę

Menopauza u kobiet jest naturalnym etapem życia, związanym z zakończeniem czynności rozrodczych jajników. Choć najczęściej mówi się o uderzeniach gorąca, zaburzeniach snu i zmianach hormonalnych, okres ten może również wpływać na samopoczucie psychiczne, poczucie własnej wartości oraz codzienne funkcjonowanie. Nie każda kobieta doświadcza jednak tych samych objawów, a menopauza nie musi oznaczać pogorszenia jakości życia.

Dlaczego w tym okresie niektóre kobiety odczuwają większą drażliwość, niepokój lub spadek nastroju? Jak odróżnić zmiany związane z menopauzą od zaburzeń psychicznych? I kiedy warto poszukać profesjonalnego wsparcia?

Czym jest menopauza u kobiet i kiedy się zaczyna?

Menopauza oznacza ostatnią miesiączkę w życiu kobiety, rozpoznawaną retrospektywnie po 12 kolejnych miesiącach bez krwawienia, jeśli nie występuje inna przyczyna jego ustania.

U większości kobiet dochodzi do niej między 45. a 55. rokiem życia, przeciętnie około 51. roku życia.

Warto jednak odróżnić trzy pojęcia:

  • Perimenopauza – okres poprzedzający menopauzę, w którym pojawiają się zmiany hormonalne, nieregularne miesiączki i pierwsze objawy.
  • Menopauza – moment ostatniej miesiączki, ustalany po upływie odpowiedniego czasu.
  • Postmenopauza – etap życia po menopauzie.

Zmiany emocjonalne mogą rozpoczynać się już w perimenopauzie, zanim miesiączki całkowicie ustaną.

Menopauza nie jest chorobą. Nie oznacza to jednak, że jej objawy należy bagatelizować lub traktować jako nieuniknioną niedogodność.

Jakie są najczęstsze objawy menopauzy?

Objawy mogą mieć charakter fizyczny, poznawczy i emocjonalny. Ich nasilenie jest bardzo indywidualne.

Najczęściej występują:

  • uderzenia gorąca i nocne poty;
  • trudności z zasypianiem lub częste wybudzanie się;
  • nieregularne miesiączki w okresie perimenopauzy;
  • suchość pochwy i dyskomfort podczas współżycia;
  • zmiany nastroju, drażliwość lub zwiększona podatność na stres;
  • trudności z koncentracją i subiektywne pogorszenie pamięci;
  • zmiany w odczuwaniu potrzeb seksualnych.

Nie wszystkie objawy muszą wynikać z menopauzy. Podobne dolegliwości mogą towarzyszyć zaburzeniom tarczycy, niedoborom, depresji lub innym schorzeniom.

Dlatego uporczywych lub nasilających się objawów nie warto automatycznie przypisywać hormonom.

Menopauza u kobiet a psychika – dlaczego emocje mogą się zmieniać?

W okresie perimenopauzy dochodzi do wahań stężenia estrogenów i innych hormonów, które również uczestniczą w procesach związanych z regulacją nastroju, snu i funkcjonowaniem układu nerwowego.

Nie oznacza to jednak prostego związku, w którym spadek estrogenów automatycznie powoduje depresję.

Na samopoczucie wpływają jednocześnie czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne.

Kobieta może w tym okresie mierzyć się z intensywnymi obowiązkami zawodowymi, opieką nad starzejącymi się rodzicami, zmianami w relacjach rodzinnych lub przewartościowaniem własnych celów życiowych.

Przewlekłe zmęczenie i niedobór snu mogą dodatkowo obniżać tolerancję na stres. Jeżeli nocne poty regularnie przerywają sen, nawet codzienne trudności mogą wydawać się bardziej obciążające.

Długotrwałe zmęczenie psychiczne może więc wynikać z nakładania się wielu czynników, a nie wyłącznie ze zmian hormonalnych.

Menopauza u kobiet a depresja – czy istnieje związek?

Z mojego doświadczenia klinicznego wynika, że okres przejścia menopauzalnego wiąże się u części kobiet ze zwiększoną podatnością na objawy depresyjne, szczególnie jeśli wcześniej doświadczyły depresji lub silnych wahań nastroju związanych ze zmianami hormonalnymi.

Nie oznacza to jednak, że depresja jest naturalnym lub nieuniknionym elementem menopauzy.

Przejściowe obniżenie nastroju, drażliwość czy płaczliwość nie są tym samym co zaburzenie depresyjne.

Niepokój powinny budzić zwłaszcza utrzymujący się smutek, utrata zainteresowań, poczucie beznadziejności i wyraźne pogorszenie codziennego funkcjonowania.

W takich sytuacjach ważne jest rozróżnienie depresji od przejściowego pogorszenia samopoczucia, ponieważ od tego zależy dobór odpowiedniego wsparcia. W naszej klinice psychoterapii online każdego dnia wspieramy kobiety w tym wymagającym dla nich czasie.

Zmiany hormonalne mogą współwystępować z depresją, ale nie powinny przesłaniać potrzeby jej rozpoznania i leczenia.

Menopauza a lęk i drażliwość

Niektóre kobiety opisują w perimenopauzie większe napięcie, niepokój lub trudności w regulowaniu emocji.

Sytuacje, które wcześniej nie stanowiły problemu, mogą wywoływać silniejszą reakcję.

Znaczenie mają tutaj zarówno zmiany fizjologiczne, jak i sen, poziom stresu oraz wcześniejsze doświadczenia psychiczne.

Ważne jest jednak, aby nie sprowadzać wszystkich emocji kobiety do menopauzy. Złość może być uzasadnioną reakcją na przeciążenie, nierówny podział obowiązków lub naruszanie granic.

Podobnie ciągłe zamartwianie się może wymagać odrębnej oceny, zwłaszcza jeśli utrudnia odpoczynek, sen i podejmowanie codziennych decyzji.

Menopauza a pamięć i koncentracja

Część kobiet zgłasza trudności ze skupieniem uwagi, przypominaniem sobie słów lub organizowaniem codziennych zadań.

Objawy te bywają określane jako brain fog, czyli mgła mózgowa.

Nie oznaczają automatycznie początku choroby neurodegeneracyjnej.

Na funkcjonowanie poznawcze mogą wpływać między innymi zaburzenia snu, objawy naczynioruchowe, stres i zmiany hormonalne.

Jednak wyraźnie postępujące zaburzenia pamięci, dezorientacja lub trudności w wykonywaniu znanych czynności wymagają odrębnej diagnostyki.

Menopauza a poczucie kobiecości i własnej wartości

Menopauza jest nie tylko zmianą biologiczną, lecz może również skłaniać do refleksji nad starzeniem się, seksualnością i własną tożsamością.

Niektóre kobiety przeżywają ją neutralnie, inne z ulgą, a jeszcze inne z poczuciem straty.

Znaczenie mają osobiste doświadczenia, przekonania dotyczące atrakcyjności i kulturowe oczekiwania wobec kobiet.

Jeżeli poczucie wartości przez wiele lat było silnie związane z wyglądem, płodnością lub spełnianiem określonych ról, zmiany zachodzące w tym okresie mogą być szczególnie trudne.

Nie oznacza to jednak, że menopauza musi prowadzić do kryzysu tożsamości. U części kobiet staje się to okresem większej samoświadomości i wyraźniejszego określania własnych potrzeb.

Podobne przewartościowania mogą pojawiać się podczas kryzysu wieku średniego u kobiet, choć oba zjawiska nie są tożsame i nie muszą występować jednocześnie.

Jak radzić sobie ze zmianami emocjonalnymi w okresie menopauzy?

Najważniejsze jest rozpoznanie, które trudności mają charakter fizyczny, które psychologiczny, a które wynikają z ich współwystępowania.

Pomocne mogą być regularna aktywność fizyczna dostosowana do stanu zdrowia, dbanie o sen, ograniczanie przewlekłego przeciążenia i rozmowy z bliskimi o własnych potrzebach.

Jeżeli objawy naczynioruchowe, zaburzenia snu lub dolegliwości intymne istotnie pogarszają jakość życia, warto omówić z lekarzem dostępne metody leczenia, w tym menopauzalną terapię hormonalną, jeśli jest ona odpowiednia.

Psychoterapia nie zastępuje leczenia medycznego, ale może stanowić ważne uzupełnienie pomocy.

Kiedy psychoterapia indywidualna może pomóc?

Wsparcie psychologiczne może być szczególnie przydatne, gdy okres menopauzy wiąże się z utrzymującym się lękiem, trudnościami w akceptacji zmian, obniżonym poczuciem własnej wartości lub problemami w relacjach.

Psychoterapia indywidualna online może pomóc w rozpoznawaniu emocji, rozwijaniu sposobów radzenia sobie ze stresem oraz przepracowywaniu przekonań dotyczących starzenia się i własnej wartości.

Nie każda kobieta przechodząca menopauzę potrzebuje psychoterapii. Wsparcie ma sens wtedy, gdy odpowiada na konkretne trudności i potrzeby.

Menopauza u kobiety to zmiana, a nie jej definicja

Menopauza jest naturalnym etapem życia, ale jej przebieg może być bardzo różny.

Dla części kobiet wiąże się z niewielkimi dolegliwościami, dla innych oznacza istotne zmiany fizyczne i emocjonalne wymagające wsparcia.

Najważniejsze jest unikanie dwóch skrajności: bagatelizowania objawów oraz traktowania menopauzy jako nieuchronnego kryzysu psychicznego.

Kobieta nie musi godzić się na cierpienie tylko dlatego, że znajduje się w naturalnym okresie zmian hormonalnych.

Odpowiednio dobrana pomoc medyczna i psychologiczna może poprawić jakość życia oraz ułatwić adaptację do nowego etapu.

Źródła naukowe

  1. NICE. Menopause: identification and management. Guideline NG23, aktualizacja 2024.
  2. The North American Menopause Society. (2022). The 2022 hormone therapy position statement. Menopause, 29(7), 767–794.
  3. Maki, P. M. i wsp. (2018). Guidelines for the evaluation and treatment of perimenopausal depression. Menopause, 25(10), 1069–1085.
  4. World Health Organization. Menopause. Materiały informacyjne WHO.

Umów darmową konsultację wstępną. Nasza udokumentowana skuteczność w doborze terapeuty wynosi 98,7%. Dowiedz się, jak to robimy i dlaczego nasza metoda jest skuteczniejsza niż dobór terapeuty przez algorytm.

Do zobaczenia!

Autor: Witold Prymakowski, psycholog, psychoterapeuta, dyrektor kliniczny Kliniki Psychoterapii Psychology Change.

Menopauza u kobiet – objawy, zmiany emocjonalne i wpływ na psychikę
Witold Prymakowski

Witold Prymakowski, psycholog, certyfikowany psychoterapeuta. Dyrektor kliniczny w Psychology Change.