Dlaczego w trakcie terapii czasem czuję się gorzej?

Jeśli po sesji psychoterapii czujesz się gorzej niż przed spotkaniem, możesz mieć w głowie dwa pytania: czy to w ogóle działa i czy coś jest ze mną nie tak? Takie doświadczenie może pojawić się podczas psychoterapii i nie musi oznaczać, że leczenie przebiega nieprawidłowo. Ważne jest jednak, jak długo utrzymuje się pogorszenie, jak bardzo wpływa na codzienne życie i co może być jego przyczyną.

Dlaczego po sesji bywa gorzej?

W wieloletniej pracy z pacjentami dostrzegam, jak trudne jest dla wielu z nich powracanie do bolesnych momentów w życiu. Przez lata uczymy się radzić sobie z emocjami tak, jak potrafimy. Ktoś unika wspomnień z dzieciństwa, ktoś inny rzuca się w pracę, jeszcze ktoś mówi sobie, że „inni mają gorzej”.

Takie sposoby radzenia sobie mogą przynosić chwilową ulgę, ale nie zawsze pozwalają rozwiązać trudności, które za nimi stoją.

W psychoterapii zaczynamy przyglądać się doświadczeniom, które wcześniej omijaliśmy. Rozmowa o stracie, odrzuceniu czy trudnych relacjach może wywoływać smutek, złość lub lęk. Czasami dopiero podczas sesji uświadamiamy sobie, jak bardzo określone wydarzenia nadal na nas wpływają.

Nie oznacza to jednak, że im trudniejsze emocje, tym skuteczniejsza terapia. Celem psychoterapii nie jest wywoływanie cierpienia, lecz pomaganie pacjentowi w rozumieniu i przepracowywaniu jego trudności.

Co jest normalne po trudnej sesji?

Z mojego doświadczenia klinicznego wynika, że po rozmowie, która poruszyła coś ważnego, mogą pojawić się:

• zmęczenie i potrzeba odpoczynku,

• płaczliwość, smutek albo rozdrażnienie,

• myśli powracające do tego, co wydarzyło się podczas sesji,

• wspomnienia, o których dawno nie myśleliśmy,

• złość na bliskich, na siebie, a czasem na samego terapeutę.

U części osób reakcje te są krótkotrwałe. Jeśli jednak utrzymują się, nasilają lub zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie, warto omówić je z terapeutą.

Szczególnie zaskakująca może być złość na terapeutę. Pacjent może poczuć się niezrozumiany, oceniony albo dotknięty pytaniem, które padło podczas spotkania. Takie doświadczenie zasługuje na uwagę i może stać się ważnym tematem kolejnej rozmowy.

Poprawa samopoczucia nie zawsze przebiega równomiernie. Lepsze okresy mogą przeplatać się z trudniejszymi, ale nie należy automatycznie uznawać każdego pogorszenia za oznakę postępu.

Kiedy gorsze samopoczucie jest sygnałem ostrzegawczym?

Nie każde pogorszenie jest przejściową reakcją na poruszenie trudnego tematu.

Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których:

• samopoczucie pogarsza się przez kolejne tygodnie i nie widać poprawy,

• coraz trudniej radzisz sobie w pracy, w domu lub w relacjach,

• zaczynasz sięgać po alkohol lub inne substancje, aby poradzić sobie z emocjami,

• po sesjach regularnie odczuwasz silny wstyd, poczucie poniżenia lub zagrożenia,

W takich sytuacjach potrzebna jest ocena przyczyn pogorszenia. Może ono wynikać z nasilenia problemów, z którymi pacjent zgłosił się na terapię, ale również z niedopasowania sposobu pracy lub innych czynników wymagających uwagi.

Czym innym jest trudna emocjonalnie rozmowa, a czym innym doświadczenie, w którym pacjent czuje się systematycznie lekceważony, zawstydzany lub pozbawiony poczucia bezpieczeństwa.

Jeżeli pojawia się bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, nie należy czekać na kolejną sesję.

Najważniejsze: powiedz o tym na sesji

Wiele osób nie mówi terapeucie, że po spotkaniach czuje się gorzej. Nie chcą sprawić mu przykrości, obawiają się oceny albo zakładają, że cierpienie jest nieodłączną częścią psychoterapii.

Tymczasem informacja o pogorszeniu samopoczucia jest bardzo ważna dla dalszej pracy.

Możesz powiedzieć wprost: „Od kilku spotkań czuję się coraz gorzej i zaczynam się zastanawiać, czy ta terapia mi pomaga”.

Dobry terapeuta powinien potraktować takie słowa poważnie. Wspólnie możecie przyjrzeć się temu, co dzieje się podczas sesji, jak reagujesz po spotkaniach i czy obecny sposób pracy odpowiada Twoim potrzebom.

Psychoterapia nie polega na tym, aby jak najszybciej wrócić do wszystkich bolesnych doświadczeń. Tempo pracy powinno uwzględniać możliwości pacjenta, jego aktualny stan i zdolność radzenia sobie z trudnymi emocjami.

Z mojego doświadczenia wynika, że dobra relacja terapeutyczna ułatwia rozmowę o takich trudnościach. Ważne są jednak również odpowiednio dobrane metody pracy, cele terapii i bieżąca ocena jej przebiegu.

Zdarza się, że mimo szczerej rozmowy współpraca nie układa się tak, jak powinna. Wówczas warto rozważyć zmianę terapeuty lub sposobu leczenia. Nie jest to porażka pacjenta.

Co pomaga w gorsze dni?

Po szczególnie poruszającej sesji warto dać sobie trochę przestrzeni na powrót do codziennych obowiązków.

• Zaplanuj chwilę odpoczynku. Nie musisz natychmiast wracać do pracy czy intensywnych zajęć. Jeśli korzystasz z terapii online, krótki spacer po spotkaniu może pomóc Ci się wyciszyć.

• Zapisz swoje myśli. Jeśli coś szczególnie Cię poruszyło, zanotuj to i wróć do tematu podczas kolejnej sesji.

• Zadbaj o podstawowe potrzeby. Sen, regularne posiłki, ruch i kontakt z bliskimi mogą wspierać radzenie sobie z napięciem.

• Nie podejmuj pochopnych decyzji. Silne emocje po sesji nie zawsze są najlepszym momentem na rozstrzyganie ważnych spraw życiowych.

• Powiedz terapeucie, co się dzieje. Nie musisz czekać, aż trudne samopoczucie stanie się poważnym problemem.

Nie chodzi o unikanie emocji, lecz o stworzenie sobie warunków do ich spokojnego przeżywania.

Czy przerwać terapię, gdy jest gorzej?

Jeśli po kolejnych sesjach czujesz się coraz gorzej, warto zastanowić się, co jest przyczyną takiego stanu.

Czasami pomocna okazuje się rozmowa z terapeutą, zmiana tempa pracy lub ponowne ustalenie celów psychoterapii.

W innych sytuacjach konieczna może być dodatkowa konsultacja, zmiana metody leczenia albo zmiana terapeuty..

Jednocześnie pojedyncza trudna sesja nie musi oznaczać, że terapia jest nieskuteczna.

Najważniejsze jest uważne przyjrzenie się zmianom samopoczucia i podjęcie decyzji z uwzględnieniem własnego bezpieczeństwa oraz potrzeb.

Psychoterapia online w Psychology Change

W Psychology Change zwracamy uwagę zarówno na potrzeby pacjenta, jak i na odpowiednie dopasowanie terapeuty oraz sposobu pracy.

Jeżeli zastanawiasz się, czy obecna psychoterapia jest dla Ciebie odpowiednia, albo szukasz specjalisty, możesz skorzystać z bezpłatnej, 20-minutowej konsultacji wstępnej.

Źródła

1. Lambert, M. J. (2013). The efficacy and effectiveness of psychotherapy. W: M. J. Lambert (red.), Bergin and Garfield’s Handbook of Psychotherapy and Behavior Change (wyd. 6, s. 169–218). Wiley.

2. Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172

3. Linden, M. (2013). How to define, find and classify side effects in psychotherapy: From unwanted events to adverse treatment reactions. Clinical Psychology & Psychotherapy, 20(4), 286–296. https://doi.org/10.1002/cpp.1765

4. Rozental, A., Kottorp, A., Boettcher, J., Andersson, G., Carlbring, P. (2016). Negative effects of psychological treatments: An exploratory factor analysis of the Negative Effects Questionnaire for monitoring and reporting adverse and unwanted events. PLOS ONE, 11(6), e0157503. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0157503

Autor: Witold Prymakowski, psycholog, psychoterapeuta, dyrektor kliniczny Psychology Change.